Keyword: Doanh nghiệp một người, Solopreneur, One-person Company, Nacentech
(Tóm tắt) Trong kỷ nguyên số, khởi nghiệp không còn là câu chuyện chỉ dành cho những công ty có nhiều nhà sáng lập, hàng chục nhân sự hay nguồn vốn lớn. Với sự phát triển của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI), một cá nhân hoàn toàn có thể xây dựng và vận hành một doanh nghiệp chuyên nghiệp chỉ với chiếc máy tính và kết nối Internet.
Xu hướng này đang được gọi là “Doanh nghiệp một người” (One-Person Company hay Solopreneur) và lần đầu tiên được Chính phủ Việt Nam đưa vào định hướng chính sách trong Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo ban hành kèm theo Nghị quyết số 86/NQ-CP ngày 05/4/2026. Chính phủ định hướng nghiên cứu, thí điểm mô hình này nhằm đưa khởi nghiệp trở thành cơ hội của mọi người dân, thay vì chỉ dành cho một nhóm nhỏ có điều kiện.
Doanh nghiệp một người là gì?
Doanh nghiệp một người là mô hình doanh nghiệp do một cá nhân duy nhất sở hữu và vận hành, chủ yếu dựa trên nền tảng số, công nghệ và tài sản trí tuệ để tạo ra giá trị kinh tế.
Khác với hình dung truyền thống về doanh nghiệp phải có nhiều nhân sự, văn phòng và bộ máy vận hành phức tạp, doanh nghiệp một người có thể hoạt động hiệu quả nhờ tận dụng:
– Trí tuệ nhân tạo (AI);
– Các nền tảng thương mại điện tử;
– Công cụ quản trị số;
– Hệ thống thanh toán trực tuyến;
– Dịch vụ điện toán đám mây;
– Các nền tảng làm việc từ xa.
Doanh nghiệp một người khác gì Freelancer?
Mặc dù đều có thể do một cá nhân vận hành, nhưng mô hình doanh nghiệp một người và freelancer có nhiều điểm khác biệt.
| Tiêu chí | Freelancer | Doanh nghiệp một người (Solopreneur/OPC) |
| Bản chất hoạt động | Cung cấp dịch vụ cá nhân | Xây dựng và vận hành một mô hình kinh doanh |
| Tư cách pháp nhân | Không có tư cách pháp nhân | Có tư cách pháp nhân |
| Nguồn thu | Chủ yếu từ thời gian lao động | Có thể từ sản phẩm, nền tảng, nội dung số, phần mềm, thương mại điện tử |
| Mục tiêu | Kiếm thu nhập từ chuyên môn | Xây dựng doanh nghiệp và tạo giá trị dài hạn |
Nguồn: NACENTECH, 2026
Ví dụ, một freelancer thiết kế đồ họa nhận dự án từ các nền tảng việc làm tự do hoặc từ khách hàng quen biết. Họ báo giá, thực hiện và bàn giao sản phẩm cho từng dự án. Thu nhập chủ yếu gắn với các hợp đồng mà họ trực tiếp tham gia.
Khi phát triển thành doanh nghiệp một người, cá nhân đó có thể đăng ký thành lập doanh nghiệp, xây dựng thương hiệu thiết kế riêng, vận hành website, sử dụng phần mềm quản lý khách hàng, kế toán và hóa đơn điện tử, triển khai marketing trên các nền tảng số và cung cấp dịch vụ cho nhiều khách hàng một cách chuyên nghiệp. Dù vẫn là người trực tiếp thực hiện phần lớn công việc, họ hoạt động với tư cách một doanh nghiệp thay vì chỉ là một cá nhân hành nghề tự do.
Một người vận hành cả doanh nghiệp – liệu có khả thi?
Nếu trước đây một doanh nghiệp cần nhiều nhân sự đảm nhiệm kế toán, bán hàng, marketing, chăm sóc khách hàng và vận hành, thì ngày nay công cụ số và trí tuệ nhân tạo đang giúp một cá nhân có thể thực hiện phần lớn các công việc này.
Một doanh nghiệp một người hiện nay có thể sử dụng:
– AI để viết nội dung, thiết kế hình ảnh, chăm sóc khách hàng;
– Phần mềm kế toán tự động;
– Công cụ quản lý bán hàng trực tuyến;
– Nền tảng quảng cáo số;
– Hệ thống thanh toán điện tử.
Nhờ đó, chi phí dành cho việc khởi nghiệp có thể được cắt giảm rất nhiều, trong khi khả năng tiếp cận khách hàng lại tăng lên đáng kể.
Định hướng của Chính phủ: Khai thông thể chế cho mô hình doanh nghiệp một người
Nguồn ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ
Nghị quyết số 86/NQ-CP về Chiến lược quốc gia khởi nghiệp sáng tạo đã xác định khởi nghiệp sáng tạo là “sự nghiệp của toàn dân”. Trong đó, mô hình doanh nghiệp một người được xem là một trong những giải pháp quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu này. Theo đó, Việt Nam đặt mục tiêu hình thành khoảng 1 triệu doanh nghiệp một người vào năm 2030.
Một số định hướng chính sách được đề xuất bao gồm:
Đơn giản hóa thủ tục thành lập
– Đăng ký kinh doanh hoàn toàn trên môi trường số;
– Rút gọn thủ tục hành chính;
Giảm chi phí tuân thủ
– Xây dựng hệ thống thuế và kế toán đơn giản;
– Tạo điều kiện cho cá nhân dễ dàng chuyển đổi từ hộ kinh doanh hoặc hoạt động tự do sang mô hình doanh nghiệp.
Thí điểm cơ chế sandbox
– Hoàn thiện khung pháp lý cho doanh nghiệp một người;
– Tạo không gian đổi mới sáng tạo với rủi ro pháp lý thấp hơn.
Hỗ trợ nền tảng số dùng chung
– Cung cấp các nền tảng số dùng chung để hỗ trợ hoạt động kinh doanh như: kế toán, thuế, quản lý tài chính, quản trị nhân sự… trên môi trường số cho các chủ thể kinh doanh
– Bên cạnh chính sách chung, nhiều chương trình hỗ trợ khởi nghiệp đang được triển khai cho các nhóm đối tượng khác nhau như phụ nữ, thanh niên, học sinh – sinh viên và người cao tuổi.
– Tiêu biểu gồm:
– Đề án “Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026–2035” (Đề án 2415);
– Chương trình “Hỗ trợ Thanh niên khởi nghiệp” giai đoạn 2022–2030;
– Đề án “Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026–2035” (Đề án 336);
– Đề án “Người cao tuổi tham gia đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp và tạo việc làm”.
Những chính sách này cho thấy một định hướng xuyên suốt: đưa khởi nghiệp sáng tạo trở thành cơ hội dành cho mọi người dân, bất kể độ tuổi, giới tính hay nghề nghiệp.
Từ người lao động tự do đến doanh nhân số
Mục tiêu 1 triệu doanh nghiệp một người không đơn thuần là gia tăng số lượng doanh nghiệp. Xa hơn, đây là chiến lược nhằm chuyển đổi hàng triệu cá nhân đang hoạt động trong khu vực kinh tế phi chính thức thành những “doanh nhân số”, có khả năng tạo ra giá trị kinh tế dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Trong tương lai, mỗi người dân có thể trở thành một chủ doanh nghiệp, mỗi ý tưởng sáng tạo có thể trở thành một mô hình kinh doanh và mỗi cá nhân đều có cơ hội tham gia vào nền kinh tế số. Đó chính là tinh thần cốt lõi của mục tiêu “toàn dân khởi nghiệp sáng tạo” mà Việt Nam đang hướng tới.
Trên hành trình đó, Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NACENTECH) sẵn sàng đồng hành cùng các cá nhân, doanh nghiệp khởi nghiệp và SMEs thông qua các chương trình ươm tạo, tăng tốc, kết nối đối tác, nhà đầu tư và chuyên gia, góp phần biến những ý tưởng sáng tạo thành các doanh nghiệp phát triển bền vững trong nền kinh tế số.
Nguồn: Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NACENTECH)