Key word: đại học đổi mới sáng tạo, innovation university, khởi nghiệp trong trường đại học, learning by developing, NACENTECH.
Tóm tắt: Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gia tăng và nhu cầu về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo ngày càng lớn, vai trò của các trường đại học cũng đang dần có sự thay đổi.
Trên thế giới, nhiều cơ sở giáo dục đại học đã chuyển dịch sang mô hình Đại học Đổi mới sáng tạo (Innovation University), nơi đại học không chỉ thực hiện chức năng đào tạo và nghiên cứu mà còn trực tiếp tạo ra công nghệ, tài sản trí tuệ, doanh nghiệp khởi nghiệp và các giải pháp phục vụ phát triển kinh tế – xã hội.
Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra là: các trường đại học Việt Nam cần làm gì để chuyển đổi và phát triển theo mô hình Đại học Đổi mới sáng tạo?
Những nỗ lực đáng ghi nhận của các trường đại học Việt Nam trong thời gian gần đây
Trong những năm gần đây, nhiều trường đại học tại Việt Nam đã tích cực thúc đẩy các hoạt động đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp trong môi trường đào tạo. Bên cạnh việc lồng ghép các nội dung về đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp và phương pháp học tập dựa trên dự án (Project-Based Learning) vào chương trình đào tạo, các trường cũng phát triển đa dạng hoạt động hỗ trợ sinh viên như cuộc thi ý tưởng sáng tạo, hackathon, chương trình ươm tạo khởi nghiệp, trung tâm đổi mới sáng tạo, câu lạc bộ nghiên cứu và các chương trình hợp tác với doanh nghiệp. Những mô hình này đang dần trở thành một phần quan trọng trong hệ sinh thái đại học hiện đại.
(Nguồn ảnh: Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia, 2026)
Đây là những bước tiến quan trọng, cho thấy các nhà trường đã nhận thức rõ yêu cầu đổi mới của giáo dục đại học trong thời đại kinh tế tri thức. Nhiều trường không còn giới hạn vai trò ở đào tạo và nghiên cứu học thuật mà đã bắt đầu quan tâm đến việc gắn kết sinh viên với thực tiễn sản xuất, kinh doanh và nhu cầu xã hội.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết.
- Nhiều kết quả nghiên cứu của sinh viên mới dừng ở công bố khoa học, chưa được thương mại hóa hiệu quả.
- Cơ chế hợp tác dài hạn giữa trường đại học và doanh nghiệp, đặc biệt trong hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), vẫn còn hạn chế.
Trong khi đó, thị trường lao động ngày càng đòi hỏi người học không chỉ có kiến thức chuyên môn mà còn phải có khả năng tạo ra giá trị, giải quyết vấn đề và thích ứng với những thay đổi liên tục.
Đó cũng là lý do mô hình Đại học Đổi mới sáng tạo đang được nhiều quốc gia xem là hướng phát triển chiến lược của giáo dục đại học trong giai đoạn mới.
Đại học Đổi mới sáng tạo khác gì mô hình đại học truyền thống?
| Tiêu chí | Đại học truyền thống | Đại học đổi mới sáng tạo |
| Sứ mệnh của trường | Truyền đạt tri thức và cấp bằng | Tạo ra tri thức, công nghệ, doanh nghiệp và giá trị kinh tế – xã hội |
| Mục tiêu của người học | Học để có việc làm | Học để giải quyết vấn đề, tạo việc làm và tạo giá trị mới |
| Vai trò của giảng viên | Giảng dạy và nghiên cứu | Giảng dạy, nghiên cứu, cố vấn đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp |
| Đầu ra nghiên cứu | Bài báo và công bố khoa học | Công nghệ, bằng sáng chế, sản phẩm và doanh nghiệp spin-off |
| Quan hệ với doanh nghiệp | Tiếp nhận sinh viên thực tập và tuyển dụng | Đồng nghiên cứu, đồng đầu tư, đồng phát triển sản phẩm và startup |
| Hệ sinh thái trong trường | Khoa, viện, phòng thí nghiệm | Maker Space, Incubator, Accelerator, Venture Fund, Startup Hub |
| Chỉ số đánh giá thành công | Số lượng sinh viên tốt nghiệp, tỷ lệ việc làm, công bố khoa học | Startup, spin-off, bằng sáng chế, doanh thu chuyển giao công nghệ, vốn đầu tư huy động |
Nguồn: Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia, 2026.
Các điểm khác biệt giữa hai mô hình đại học có thể được tóm tắt ở bảng trên. Nếu đại học truyền thống tập trung vào đào tạo nguồn nhân lực, thì đại học đổi mới sáng tạo hướng tới việc tạo ra cả nguồn nhân lực, công nghệ, doanh nghiệp và các giải pháp phục vụ phát triển kinh tế – xã hội.
Các mô hình đại học đổi mới sáng tạo thành công trên thế giới
- Đại học Stanford (Hoa Kỳ): Các kết quả nghiên cứu được hỗ trợ đưa ra thị trường thông qua Văn phòng Cấp phép Công nghệ (OTL). Nhà trường cũng đã phát triển thành công chương trình ươm tạo startup Start X – cái nôi đã hỗ trợ hơn 2.700 doanh nhân và hơn 1.300 doanh nghiệp từ 2010 đến nay (Nguồn: Stanford Research Park)
- Đại học Quốc gia Singapore (NUS): Xây dựng hệ sinh thái BLOCK71 kết nối startup, chuyên gia và nhà đầu tư trong cùng một mạng lưới. Chương trình GRIP hỗ trợ các nhà nghiên cứu thương mại hóa công nghệ và thành lập doanh nghiệp từ các kết quả nghiên cứu (Nguồn: NUS Enterprise)
Điểm chung của các mô hình này là sự hỗ trợ đầy đủ về cơ chế, hạ tầng và nguồn lực để các thành quả nghiên cứu được chuyển hóa thành sản phẩm, doanh nghiệp và giá trị kinh tế thực tiễn.
Làm thế nào để trở thành Đại học Đổi mới sáng tạo?
#1. Thay đổi tư duy từ “học để kiếm việc làm” sang “học để tạo ra giải pháp”
Trong mô hình đại học mới, sinh viên sẽ không chỉ học kiến thức mà còn phải được tham gia giải quyết những bài toán thực tế từ doanh nghiệp và xã hội.
Các phương pháp như Design Thinking hay Lean Startup cần được đưa vào chương trình đào tạo từ sớm nhằm giúp người học hình thành tư duy sáng tạo, thử nghiệm và cải tiến giải pháp liên tục.
Quá trình học tập không nên chỉ dừng ở “Learning by Doing” (học thông qua thực hành) mà tiến tới “Learning by Developing” (học thông qua phát triển giải pháp).
#2. Từ ý tưởng đến doanh nghiệp: Hành trình 6 bước trong Đại học Đổi mới sáng tạo
(Nguồn ảnh: Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia, 2026)
Thay vì để các ý tưởng của sinh viên chỉ dừng lại ở ý tưởng, các trường đại học cần xây dựng lộ trình hỗ trợ xuyên suốt để các công nghệ mới, các doanh nhân tài năng và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo có thể được sản sinh từ chính môi trường đại học:
Ý tưởng → Ươm tạo → Tăng tốc → Spin-off → Thương mại hóa
Hướng tới một thế hệ tương lai “Made in University”
Chuyển đổi sang mô hình Đại học Đổi mới sáng tạo hoàn toàn không phải là một khẩu hiệu nhất thời, mà là một cuộc cải cách đồng bộ và dài hạn. Quá trình này đòi hỏi sự thay đổi toàn diện từ định hướng phát triển, cấu trúc chương trình đào tạo, cơ chế hợp tác cho đến hệ thống hỗ trợ khởi nghiệp. Đây là hành trình không dễ thực hiện nếu các trường đại học chỉ đi một mình.
Với vai trò là đơn vị tiên phong triển khai các hoạt động thúc đẩy đổi mới sáng tạo, NACENTECH sẵn sàng đóng vai trò là bệ đỡ và đơn vị đồng hành chiến lược cùng nhà trường, cùng nhau thiết lập và xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chiến, phù hợp với điều kiện thực tiễn và năng lực cốt lõi của đơn vị.
Thông qua chuỗi hoạt động cốt lõi bao gồm: Tư vấn chiến lược, Đào tạo thực chiến, Hỗ trợ kết nối thực chất với mạng lưới doanh nghiệp (SMEs), Ươm tạo công nghệ, NACENTECH sẽ hỗ trợ nhà trường thúc đẩy mạnh mẽ việc thương mại hóa các kết quả nghiên cứu ứng dụng. Đây là con đường ngắn nhất và bền vững nhất để chuyển mình thành một Đại học Đổi mới sáng tạo đích thực mang đậm bản sắc Việt Nam.
Nguồn: Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NACENTECH)